Waarom (school)schaken? - Schaken met plezier - schaken op school

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Schoolschaken


SCHAKEN MET PLEZIER
schaken op school


Waarom (school)schaken?
Schaken is een spel; schaken is een sport; schaken is ontspanning; etc., zie voor- en eindblad.
Schaken en onderwijs, jong aanleren. De manier hoe schaken aangeleerd wordt, heeft veel weg van de manier hoe kinderen op school leren. De schoolklas leent zich uitstekend voor de lessen en er zijn geen externe locaties nodig. Daarnaast heeft schaken ook een educatieve waarde. Schaken is goed voor de algemene ontwikkeling van het denkvermogen van het kind. Schaken kan op een positieve manier bijdragen, c.q. een ondersteunende leerbijdrage geven, aan een betere leerhouding en sociale gedragswijzen als respect en competitiebesef en de sociale vorming van het kind positief ondersteunen. Door te schaken leert het kind zich beter te concentreren, leert logisch na te denken en keuzes te maken en leert met emoties om te gaan. Er zijn momenteel meer dan 1400 scholen in Nederland waar op school schaken in het lesprogramma is opgenomen, zowel tijdens de lesuren, de tussenschoolse of naschoolse opvang, als ook lestijden na school.

Enkele onderzoeken met betrekking tot schaaklessen op school, zie onderzoeken
1. Schaaklessen verhogen schoolprestaties
2. Schaken als leervak
3. Het nut van schaakles op school

Door het schoolse karakter van de sport, de educatieve waarde en het spelelement leent schaken zich uitstekend voor onder schooltijd of als buitenschoolse activiteit. Daarnaast is de jeugd in de schaaksport de toekomst. Het is belangrijk om ze op een jonge leeftijd kennis te laten maken met de sport. De beste leeftijd om schaken te leren is tussen de 6 en de 9 jaar en waar kan dat beter dan op school?

Waarom zouden scholen voor schaken kiezen?
Door te schaken op school haal je het schaken naar de kinderen toe en zal je meer kinderen bereiken om schaken te leren. Als meer kinderen kunnen schaken op een school kan dat de leerprestaties op school positief beïnvloeden. Omdat schaken een toegevoegde waarde heeft op het gebied van onderwijs en het lesmateriaal ook ingezet kan worden als individueel extra materiaal, kunnen scholen dit als extra ondersteuning gebruiken naar buiten toe. Scholen kunnen schaken ook zien als aanvullende activiteit of als onderdeel van de buitenschoolse opvang.

Schoolschaken is ook winst voor de schaakverenigingen
Lid worden van een schaakvereniging is voor menig kind (en ouder) en “niet schaker” toch nog meestal een ‘onwetende’ of te verre drempel. Door te schaken op school komen kinderen toch wekelijks in contact met de schaaksport en zullen erg gemotiveerde kinderen de weg naar de vereniging gaan vinden. En meer en betere jonge schakers is weer positief voor de school!

Lesmethode
Als lesmethode wordt de stappenmethode van de KNSB gebruikt. De stappenmethode is een lesmethode om kinderen te leren schaken, van beginner tot ver gevorderde. Ook voor volwassenen is deze methode geschikt. Vanaf groep 3 kunnen de kinderen deelnemen aan de lessen. Diverse leeftijden in één groep is geen probleem. Steeds meer scholen en schaakclubs gebruiken de methode voor hun schaaklessen. De digitale lesstof van de stappenmethode wordt hiervoor gebruikt. Tevens krijgen de kinderen een uitreksel op papier. Naast de digitale lesstof heeft het de voorkeur om het werkboek aan te schaffen. In het werkboek staan de lessen samengevat en staan heel veel opgaven met diagrammen om te oefenen. Ook krijgen ze (voor de geringe kosten) een cd (soortgelijk als de stappenmethode) waarmee ze zelf thuis op de computer aan de slag kunnen. Als men thuis dezelfde lesstof wil herhalen kan men de cd chess tutor stap 1 en 2 eventueel ook zelf aanschaffen.

De lesstof  begint vanaf het begin en wordt ondersteund door vele diagrammen. Doordat het schaakspel voor een belangrijk deel is gebaseerd op patroonherkenning kunnen zelfs kinderen die nog niet zelfstandig kunnen lezen (Groep 2 en 3) schaken leren met deze lesmethode.
Opbouw van lesgeven, zie volgend hoofdstuk.

De stappenmethode van de KNSB bestaat momenteel uit 6 stappen.  Het aantal kinderen dat op de schaak de vijfde stap haalt, is niet groot.  Dit is alleen weggelegd voor de zeer bedreven schakers met het nodige schaaktalent. Schaaktrainers voor de hogere stappen zijn er niet veel en zeker niet voor de 6e
stap. De instructie- en werkboeken Stap 6 worden eigenlijk alleen gebruikt voor zelfstudie.

Op school wordt Stap1, Stap 1 plus, Stap 2 en Stap 2 plus behandeld. Lesstof en werkboeken stap 1 en 2 zie bijlagen. Voor het volgen van de lessen en met name voor het oefenen van de lesstof is het van belang dat de leerlingen de werkboekjes aanschaffen. Het basiswerkboekje Stap 1 in het eerste leerjaar en het basiswerkboekje Stap 2 in het tweede leerjaar. Voor de enthousiastelingen en diegenen die vooruitlopen zijn er extra werkboekjes. Stap 1 plus volgt na Stap 1 en Stap 2 plus volgt na Stap2.

In de eerste Stap worden alle spelregels behandelt van het schaken. Daarnaast is er veel aandacht voor de basisvaardigheden die nodig zijn om het spel te kunnen spelen. Kinderen leren goed schaken en er wordt ruim tijd besteed om veel te spelen. Veelal lukt het om deze basis in één jaar te behandelen en onder de knie te krijgen. Voordat verder wordt gegaan met stap 2 volgt eerst nog stap 1 plus. In stap 1 plus zijn de onderwerpen gericht op het verbeteren van de bordvisie. De leerling moet er echt voor gaan zitten. In Stap 1 plus leren de kinderen enkele nieuwe onderwerpen en is er verdieping van al behandelde onderwerpen. Stap 1 plus zal aan het eind van het eerste leerjaar of begin van het tweede laarjaar starten en duurt ongeveer een half jaar.

Stap 2 volgt in het tweede jaar voor diegenen die stap 1 en stap 1 plus goed onder de knie hebben. In de tweede stap begint het 'grotere' werk. Na de spelregels en de basisvaardigheden van stap 1 staan de eerste beginselen van tactiek en positiespel op het programma. Er worden aanvalstechnieken aangeleerd om op slimme wijze materiaal buit te maken. Stap 2 kan ook in één jaar worden behandeld, maar wellicht is hier meer tijd voor nodig. Ook stap 2 heeft pluslessen met de nodige verdieping en nieuwe onderwerpen. Verder zijn er nog de werkboeken stap 2 extra en stap 2 vooruitdenken.

Uitgaande van circa 28 lessen van één uur in een jaar zal de benodigde tijdsduur ongeveer zijn:
Stap 1 één jaar
Stap 1 plus een half jaar
Stap 2 één jaar (te beginnen in het tweede leerjaar)
Stap 2 plus een half jaar (in het derde leerjaar).

Nadat de basisbeginselen zijn aangeleerd (na circa 14 weken) zal er ook een schoolschaak competitie worden opgezet.

Het uitgangspunt voor de schaaklessen is het volgen van 14 lessen (een half jaar), waarmee je de basisbeginselen van het schaken leert. Kinderen die het hele jaar de schaaklessen volgen (28 lessen) en de opgaven in hun werkboekje maken en regelmatig schaken (op school en thuis) kunnen zelfs hun eerste schaakdiploma halen; het officiële schaakdiploma stap 1 van de KNSB.

Naast de opgaven in het werkboekje is het belangrijk dat de kinderen ook regelmatig aan schaken toekomen. Door regelmatig te schaken zal de kennis van de lesstof in de praktijk de vaardigheid van de kinderen snel verhogen. Door regelmatig te schaken worden de kinderen betere schakers.

Na 5 tot 6 weken gaan de kinderen al onderling een partijtje spelen. Ze weten dan de loop van de stukken en hoe je een stuk kan slaan. Na 7 tot 8 weken weten ze ook hoe je een stuk kan verdedigen en na 10 tot 12 weken kan men zelfs al schaak en mat zetten. Na ongeveer 20 weken wordt er een onderlinge schaakcompetitie opgezet. De kinderen krijgen eerst een half uur les op het digibord en gaan daarna een partij spelen.

Aan het eind van het eerste school schaakjaar kan men zelfs aan toernooien van de KNSB meedoen. Er zijn speciale toernooien, de zogenaamde grand-prix toernooien, waar je wordt ingedeeld op je schaakniveau (je begint in de laagste groep) en dan speel je in een groepje van zes twee keer tegen elkaar. De kosten zijn meestal 5 euro voor deelname (inclusief een drankje en een koek of zakje chips) en de beste drie van elke groep (er zijn vaak wel 20 groepen) krijgen een prijs. Op deze wijze kan men vrijblijvend, zonder lid te zijn van de schaakbond of een vereniging, kennis maken en deelnemen aan wedstrijden in de schaaksport.

Het tweede schooljaar gaan we bij voldoende animo ook als school deelnemen aan schoolschaakwedstrijden. Dit zijn wedstrijden voor scholen in de eigen regio, waar je als school tegen elkaar schaakt. Voor scholen uit de regio van de Rotterdamse schaakbond is er onder andere het individueel kampioenschap voor kinderen van de basisscholen en het kampioenschap basisscholen (schoolteams). Als schoolschaken op meerdere scholen als extra activiteit wordt aangeboden kan ook in de gemeente Krimpenerwaars een schoolschaak toernooi  worden georganiseerd.

Tevens gaan we het tweede schooljaar aan de slag met Internetschaak. Hier worden enkele  mogelijkheden besproken van gebruik van internet bij schaken, zoals interactief schaken op de computer, schaakprogramma’s op de computer en internet schaaktoernooien.


 
 
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu